Trò chơi hóa khi học ngoại ngữ: XP, chuỗi ngày, giải đấu và trò chơi trong LinguaPair

Trò chơi hóa (gamification) trong học ngoại ngữ là đặt các cơ chế của trò chơi – điểm, chuỗi ngày, bảng xếp hạng, phần thưởng – lên trên việc học. Nó có ích khi điểm số đo đúng thứ khiến bạn tiến bộ, và phản tác dụng khi điểm số trở thành mục tiêu. Ai từng "cày" điểm danh, điểm cộng trên lớp đều biết cảm giác học vì con số chứ không vì kiến thức. Dưới đây là cách từng cơ chế trong LinguaPair được thiết kế, nó đếm cái gì, cái gì miễn phí, và những quy tắc giữ nó đứng về phía ngôn ngữ thay vì phía bảng điểm.

Điểm chính

• Một ứng dụng học ngoại ngữ có hai loại "trò chơi" khác nhau: lớp đếm công sức của bạn (XP, mục tiêu ngày, chuỗi ngày, giải đấu, thành tích) và trò chơi chính là việc học (đấu dịch, đua từ, nơi bạn phải tự nhớ ra từ).
• Trong LinguaPair, XP, mục tiêu ngày, chuỗi ngày, giải đấu cặp đôi và thành tích đều miễn phí; trò chơi thời gian thực với người yêu thuộc gói Premium; giải đấu và hai trò chơi đồng đội cần có cặp.
• Trò chơi hóa gây hại khi bạn chơi vì con số. Ứng dụng khiến việc "cày điểm" trở nên vô nghĩa – học lại bài cũ không có XP, ôn từ có trần XP mỗi ngày, ván chơi không trả lời không được gì – phần còn lại là ở bạn: đánh giá tuần học bằng những gì bạn nói được, không phải bằng điểm.

Bảng điểm và trò chơi là hai thứ khác nhau

Một từ "trò chơi hóa" gói hai thứ, và nên tách chúng ra.

Bảng điểm. XP, chuỗi ngày, bảng xếp hạng, huy hiệu. Không thứ nào dạy bạn một từ mới. Việc của chúng là làm cho tiến bộ vốn vô hình trở nên nhìn thấy được, và cho một dự án dài hơi một nhịp đập mỗi ngày. Vì sao điều đó tác động lên động lực và khi nào nó biến thành áp lực, chúng tôi đã phân tích trong bài mục tiêu, chuỗi ngày và động lực; bài này nói về cách mọi thứ được nối với nhau.

Trò chơi. Một lượt có ba mươi giây để gõ từ "ấm đun nước" bằng tiếng Anh không phải đồ trang trí cho việc học. Đó là luyện truy xuất dưới một chút áp lực, kiểu học hiệu quả nhất (vì sao tự kiểm tra hơn đọc lại). Trò chơi hóa tốt là khi bảng điểm thưởng cho trò chơi, chứ không phải ngược lại.

XP và mục tiêu ngày

XP là đơn vị công sức duy nhất trong ứng dụng. Bạn nhận XP khi học một bài mới, ôn từ trong bộ luyện từ vựng, chơi một ván, dùng một phiên phiên dịch trực tiếp và làm câu đố sau khi xem phim. Bài học cho nhiều XP nhất, và khi đang có chuỗi ngày, bài học được cộng thêm một khoản thưởng nhỏ.

Mục tiêu ngày đặt trong hồ sơ, mục "Mục tiêu XP hàng ngày": 20, 30, 50 hoặc 100 XP, mặc định là 50. Một bài học là đủ cho mục tiêu mặc định, nên đây là mức sàn chứ không phải cuộc chạy marathon. Dưới thanh mục tiêu, thẻ "Hôm nay" trên màn hình chính tách riêng ba việc – bài học, bài đọc, từ cần ôn – để bạn thấy còn thiếu gì thay vì chỉ một con số.

Những thứ XP cố tình không trả công:

• Học lại bài đã xong. Ôn lại là tốt, nhưng không có XP – nếu không, bài dễ nhất sẽ là bài "lương cao" nhất.
• Ôn từ hay dùng phiên dịch vô hạn. Cả hai đều có trần XP mỗi ngày, nên giải đấu được thắng bằng việc học chứ không bằng cách lặp đi lặp lại hành động rẻ nhất.
• Ngồi im trong ván chơi. Người chơi không đưa ra câu trả lời nào sẽ không nhận XP cho ván đó, còn Robo, đối thủ là bot của ứng dụng, thì không bao giờ nhận XP.

Chuỗi ngày và lần đóng băng

Chuỗi ngày đếm số ngày liên tiếp bạn hoàn thành một bài học, theo chính ngày của bạn chứ không theo lịch của giáo trình. Mỗi ngày một bài là chuỗi tiếp tục.

Một chuỗi không biết uốn sẽ làm người ta gãy theo, nên chuỗi này biết uốn. Bạn giữ tối đa hai lần đóng băng, mỗi thứ Hai lại có đủ hai lần, và bạn không cần nhớ để dùng: bỏ lỡ một ngày thì qua đêm ứng dụng tự dùng một lần đóng băng. Chỉ khi hết đóng băng, chuỗi mới về lại từ đầu. Lời nhắc hằng ngày (tắt bằng công tắc "Cảnh báo chuỗi ngày") giúp bạn vào những tối lỡ quên.

Nếu người yêu của bạn cũng dùng ứng dụng, họ thấy chuỗi ngày và XP của bạn tăng ngay lúc bạn kiếm được. Đó chính là ý nghĩa của việc học theo cặp: có người để ý.

Giải đấu tuần của các cặp đôi

Giải đấu xếp hạng các cặp chứ không phải từng người, theo tổng XP trong tuần của cả hai, và bắt đầu lại vào mỗi thứ Hai. Bên trong cặp là hợp tác – bài học của bạn và lượt ôn từ của người kia cùng dồn vào một tổng. Bên ngoài là một cuộc đua nhẹ nhàng với các cặp khác. Nếu không muốn lộ tên, hãy bật "Ẩn tên tôi trong giải đấu": các cặp khác chỉ thấy chữ cái đầu.

Giải đấu miễn phí nhưng cần có cặp. Khi chưa có người yêu trong ứng dụng, màn hình giải đấu không giả vờ: nó giải thích đây là giải đấu cho cặp và gợi ý gửi lời mời.

Trò chơi với người yêu

Trò chơi diễn ra theo thời gian thực, mỗi người trên điện thoại của mình, mỗi lượt 30 giây do máy chủ tính giờ:

• Đấu dịch tốc độ: gõ từ trước người kia; lỗi gõ nhỏ được bỏ qua.
• Đua từ vựng: chọn từ đúng trong bốn từ.
• Xếp chữ: sắp lại các chữ cái thành từ, câu ví dụ là gợi ý.
• Đúng hay sai: quyết định bản dịch có đúng không.
• Đồng điệu và Đoán ý tôi: trò chơi đồng đội chung một điểm số – chọn cùng một đáp án mà không bàn trước, hoặc đoán người kia sẽ chọn gì.

Các lượt được lấy từ những từ hai bạn đã lưu, trộn với một kho từ thông dụng có câu ví dụ bằng cả mười ngôn ngữ, nên năm từ quen thuộc không quay lại mỗi tối. Nếu hai bạn học hai ngôn ngữ khác nhau, mỗi người chơi cùng một khái niệm bằng ngôn ngữ của mình.

Trò chơi thuộc gói Premium, và một gói dùng chung cho cả hai người. Khi chưa có cặp hoặc khi người kia đang ngoại tuyến, bạn có thể chơi đấu dịch, đua từ, xếp chữ và đúng hay sai với Robo; hai trò chơi đồng đội cần cả hai bạn. Ai chơi cũng nhận XP, người thắng nhận nhiều hơn, nên thua sát nút vẫn được tính cho tuần của bạn.

Thành tích

Thành tích ghi lại những cột mốc mà bạn dễ bỏ qua: số từ đã lưu và đã thuộc trong bộ luyện từ, số bài học đã xong, chuỗi ba, bảy và ba mươi ngày, tổng XP, số ván thắng, số phiên phiên dịch, và với cặp đôi là số ngày bên nhau và XP tuần của cả cặp. Thành tích chưa mở có thanh tiến độ. Tất cả đều miễn phí, và ứng dụng chúc mừng mỗi thành tích một lần rồi đi tiếp.

Khi nào trò chơi hóa gây hại

Rủi ro là có thật. Trong phân tích tổng hợp nổi tiếng của Deci, Koestner và Ryan, phần thưởng vật chất được biết trước cho một hoạt động nhìn chung làm giảm hứng thú tự thân của con người với hoạt động đó. Trong ứng dụng học ngoại ngữ, nó trông như thế này: bạn ngừng học tiếng Anh và bắt đầu sưu tầm XP.

Dấu hiệu rất dễ nhận ra:

• Bạn chọn việc nhanh nhất vì đó là điểm nhanh nhất.
• Bạn học một bài "cho có" lúc 23:50 để cứu chuỗi và không nhớ gì từ bài đó.
• Bạn trả lời theo cảm giác quen mắt, bấm vào lựa chọn trông quen mà chưa từng nói ra từ đó.
• Giải đấu khiến bạn lo lắng thay vì hào hứng.

Cách giữ trò chơi đứng về phía việc học

1. Xem XP là nhiệt kế, không phải mục tiêu. Câu hỏi cuối tuần chỉ có một: bây giờ mình nói được gì mà thứ Hai chưa nói được.
2. Đặt mục tiêu mà ngày tệ nhất vẫn đạt được. 20 hay 30 XP là mục tiêu hoàn toàn ổn. Một mức sàn luôn đạt tốt hơn một kỷ lục khiến bạn bực bội.
3. Nói đáp án trước, bấm sau. Trong đua từ và đúng hay sai, hãy nhớ ra từ trong đầu hoặc nói thành tiếng trước. Khi đó bốn lựa chọn là để kiểm tra chứ không phải để đoán mò.
4. Xem lại chỗ sai. Sau mỗi ván, những từ bạn thua chính là danh sách cho ngày mai. Đó là lúc trò chơi biến thành việc học.
5. Tuần mệt mỏi thì quên giải đấu đi. Ẩn tên hoặc đơn giản là không mở nó. Chuỗi ngày và người đồng hành là đủ.

Bắt đầu từ đâu

Hãy bắt đầu với phần miễn phí: mỗi ngày một bài học cho chuỗi ngày và mục tiêu ngày, và mời người yêu tham gia để giải đấu và tiến bộ của bạn có thêm một đôi mắt. Khi muốn chơi trò chơi, chúng nằm trong gói Premium, một gói cho cả hai người. Nếu bạn đang học ngôn ngữ của người yêu, trang dành cho cặp đôi cho thấy mọi thứ ghép lại với nhau ra sao. Còn nếu muốn chơi cả khi rời màn hình, bài học ngoại ngữ qua trò chơi có trò chơi cho hai người, thẻ bài, trò chơi điện tử và nhập vai.

Điểm số có ích chừng nào nó còn chỉ về phía ngôn ngữ.