Lingua
Câu trả lời ngắn cho người có tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt: dễ bắt đầu nhất là tiếng Indonesia và tiếng Malaysia, còn những ngôn ngữ mà vốn từ Hán Việt giúp bạn rất nhiều là tiếng Trung, tiếng Hàn và tiếng Nhật. Trong các ngôn ngữ phương Tây, tiếng Anh có nhiều tài liệu nhất, còn tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý đọc gần như viết. Các bảng xếp hạng trên mạng thường nói khác, vì chúng được làm cho người nói tiếng Anh. Không có ngôn ngữ nào dễ một cách tuyệt đối, chỉ có dễ khi xuất phát từ một ngôn ngữ khác.
Ý chính
- Độ dễ là khoảng cách: chữ viết, gốc từ chung, ngữ pháp, âm thanh và lượng tài liệu ở trình độ của bạn.
- Người Việt có hai lợi thế lớn: chữ Quốc ngữ dùng bảng chữ cái Latinh, và kho từ Hán Việt có họ hàng với tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật.
- Một ngôn ngữ dễ mà bạn không cần sẽ bị bỏ sớm hơn một ngôn ngữ khó mà bạn cần. Cái dễ tiết kiệm vài tháng, nhưng không cho bạn lý do để học.
Vì sao bảng xếp hạng trên mạng không dành cho bạn
Thang đo được trích dẫn nhiều nhất là của Viện Ngoại giao Hoa Kỳ (FSI), nơi đào tạo nhà ngoại giao học toàn thời gian. Họ chia ngôn ngữ thành bốn nhóm theo thời gian cần để đạt trình độ làm việc: từ 24 đến 30 tuần cho những ngôn ngữ gần tiếng Anh, khoảng 44 tuần cho tiếng Việt và tiếng Nga, khoảng 88 tuần cho tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Trung và tiếng Ả Rập.
Thang đo ấy nghiêm túc, nhưng nó đo khoảng cách từ tiếng Anh. Với người Mỹ, sáu thanh điệu là phần khó nhất của tiếng Việt; với bạn, tai đã quen nghe thanh điệu từ nhỏ, nên thanh điệu tiếng Trung không còn là bức tường. Không có bảng chính thức nào như vậy cho người Việt, nên những gì dưới đây là đánh giá của chúng tôi theo năm tiêu chí mà bạn có thể tự kiểm tra.
Năm tiêu chí của độ dễ
1. Chữ viết. Nhờ chữ Quốc ngữ, bạn đọc được biển hiệu tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Indonesia ngay ngày đầu. Một bảng chữ cái mới chỉ tốn vài tuần, không phải vài năm: hangul của tiếng Hàn học trong vài buổi tối. Hàng nghìn chữ Hán, như kanji của tiếng Nhật hay chữ Hán của tiếng Trung, là một dự án song hành với cả khóa học.
2. Gốc từ chung. Đây là lợi thế lớn nhất của người Việt. Từ Hán Việt có anh em ở ba ngôn ngữ châu Á: chuẩn bị là zhǔnbèi trong tiếng Trung, junbi trong tiếng Hàn và tiếng Nhật; văn hóa là wénhuà, munhwa, bunka; kinh tế là jīngjì, gyeongje, keizai. Khi đã nhận ra quy luật, mỗi từ mới như một câu đố có gợi ý.
3. Ngữ pháp. Tiếng Việt không chia động từ, không có giống, không có số nhiều bằng biến đổi từ. Vì thế tiếng Indonesia và tiếng Trung rất thân thiện: cũng không chia động từ. Ngược lại, việc chia động từ theo ngôi và thì của tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp hay tiếng Nga là thứ hoàn toàn mới. Tiếng Hàn và tiếng Nhật đặt động từ ở cuối câu, có trợ từ và đuôi kính ngữ; tiếng Anh chia động từ ít nhưng có hệ thống thì phức tạp.
4. Phát âm. Tai bạn đã nghe được thanh điệu, đó là lợi thế khi học tiếng Trung. Cái khó của người Việt thường nằm ở phụ âm cuối và cụm phụ âm: tiếng Anh có street, texts, asked, những âm mà tiếng Việt không có, nên rất dễ nuốt âm cuối. Tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý đọc gần như viết, chỉ có âm r rung cần luyện.
5. Tài liệu ở trình độ của bạn. Phim, podcast, sách phân cấp, người để luyện. Tiếng Anh dẫn đầu xa, nhưng tiếng Hàn, tiếng Nhật và tiếng Trung cũng có rất nhiều tài liệu bằng tiếng Việt. Tiếng Indonesia thì dễ nhưng ít giáo trình viết cho người Việt hơn.
Bảng xếp hạng cho người Việt
| Ngôn ngữ | Chữ viết | Điều giúp bạn | Điều vẫn sẽ khó |
|---|---|---|---|
| Tiếng Indonesia, tiếng Malaysia | Latinh | Không thanh điệu, không chia động từ, đọc như viết | Từ vựng xa lạ, các phụ tố, ít giáo trình cho người Việt |
| Tiếng Trung | Chữ Hán | Từ Hán Việt, không chia động từ, đã quen thanh điệu | Chữ Hán, các âm uốn lưỡi |
| Tiếng Hàn | Hangul | Hangul học trong vài buổi, nhiều từ gốc Hán, tài liệu dồi dào | Động từ cuối câu, trợ từ, kính ngữ |
| Tiếng Anh | Latinh | Tài liệu vô tận, đã học ở trường, chia động từ ít | Phụ âm cuối, cụm phụ âm, chính tả, các thì |
| Tiếng Nhật | Kana và kanji | Nhiều từ gốc Hán, phát âm đơn giản | Kanji, kính ngữ, trật tự từ |
| Tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý | Latinh | Đọc gần như viết, nguyên âm rõ | Chia động từ, giống đực và giống cái, âm r rung |
| Tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha | Latinh | Bảng chữ cái quen thuộc | Chia động từ, nguyên âm mũi, chữ viết khác âm đọc |
| Tiếng Đức, tiếng Nga | Latinh, Kirin | Chữ Kirin học trong một tuần | Các cách của danh từ, ba giống, chia động từ |
Thứ tự trong mỗi hàng chỉ là ước lượng: người đã xem phim Hàn nhiều năm có thể thấy tiếng Hàn dễ hơn tiếng Anh, còn người làm việc với đối tác Nhật thì ngược lại.
Hai lời nói thật
Dễ bắt đầu không có nghĩa là dễ về đích. Tiếng Hàn cho bạn đọc được chữ sau một cuối tuần, nhưng kính ngữ và đuôi câu sẽ đi cùng bạn nhiều năm. Tiếng Anh cho bạn câu đầu tiên rất sớm, nhưng phát âm chuẩn và các thì là chặng dài. Đây không phải lý do để chọn hay bỏ, mà để biết trước phần khó nằm ở đâu.
Giờ học của nhà ngoại giao không phải giờ học của bạn. Họ học cả ngày với giáo viên, còn bạn có hai mươi phút trên xe buýt. Hãy dùng các con số như tỉ lệ. Cách tính cho một cuộc sống bình thường có trong bài học một ngoại ngữ mất bao lâu.
Nếu mục tiêu không phải ngôn ngữ dễ, mà là ngôn ngữ cần?
Phần lớn người tìm "ngôn ngữ dễ nhất" đã có sẵn một ứng viên khiến họ hơi sợ: tiếng Anh cho công việc, tiếng Nhật để đi làm ở Nhật, tiếng Đức để du học, hay tiếng Nga của gia đình người yêu. Khi đó, bảng xếp hạng trả lời sai câu hỏi. Một ngôn ngữ khó mà bạn dùng mỗi ngày sẽ sống qua tháng thứ ba; một ngôn ngữ dễ được chọn chỉ vì dễ thì hiếm khi. Cách cân nhắc mong muốn, tính hữu ích và độ khó có trong bài nên học ngoại ngữ nào.
Và "khó" thường là hai khoản phí riêng, trả lần lượt. Trước hết là chữ viết, nhỏ hơn bạn tưởng: bảng chữ hangul vừa trong một màn hình. Sau đó là ngữ pháp, một con đường dài hơn chứ không phải đường cụt.
Bài thử một tuần
Bảng xếp hạng mô tả ngôn ngữ, còn bạn là một con người với đôi tai và trí nhớ của riêng mình. Trước khi quyết định, hãy cho hai ứng viên mỗi bên ba buổi ngắn:
- Đọc to một đoạn văn ngắn và xem mình đọc đúng được bao nhiêu.
- Nghe hai phút lời nói chậm và rõ, rồi đếm số từ nhận ra được.
- Học hai mươi từ thường ngày và tự kiểm tra sau hai ngày.
Ngôn ngữ nào để lại trong đầu bạn nhiều hơn sau buổi thứ ba chính là ngôn ngữ dễ đối với bạn, bất kể bảng xếp hạng nói gì.
Trong LinguaPair
Ở đây có mười ngôn ngữ, mỗi ngôn ngữ là một khóa học đầy đủ từ A0 đến C2, trong đó có tiếng Hàn, tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý. A0 và A1 miễn phí ở mọi khóa, nên bài thử một tuần ở trên chẳng tốn gì, và mỗi khóa đều bắt đầu bằng chữ viết của nó: hangul hay kana là cấp độ đầu tiên chứ không phải chướng ngại. Nếu đã học tiếng Anh ở trường, bài kiểm tra trình độ miễn phí sẽ đưa bạn đến đúng bài học thay vì bài đầu tiên. Và nếu ngôn ngữ bạn cần là tiếng của người yêu, ứng dụng được làm ra chính là để hai người cùng học.