Tiếng Việt không có một từ tự xưng dùng cho mọi trường hợp
Nhiều thứ tiếng chỉ có một từ cho mọi tình huống. Tiếng Việt chọn từ tự xưng trong cả một nhóm từ, và lựa chọn ấy phụ thuộc vào người đang đứng trước mặt. tôi là từ trung tính, và đó là từ người học gặp đầu tiên.
bạn dùng để gọi người đối diện, và tự nó còn có nghĩa là người thân thiết cùng trang lứa. Đây là cách gọi trung tính của sách giáo khoa, ứng dụng, quảng cáo và lời bài hát. Nhưng khi gặp mặt, vừa nhìn ra tuổi của nhau là bạn nhường chỗ cho từ chỉ quan hệ gia đình.
| Từ | Nghĩa | Thật ra nghe thấy ở đâu |
|---|---|---|
| tôi | tự xưng trung tính | với người lạ, ở nơi làm việc, khi gọi điện, trong giấy tờ |
| bạn | gọi người đối diện một cách trung tính | sách giáo khoa, ứng dụng, quảng cáo, người lạ cùng tuổi |
| mình | tự xưng thân mật, giữa bạn bè còn là chúng ta | bạn bè, người yêu, giọng ấm áp |
| tớ | tự xưng thân mật kiểu trẻ | bạn học, phổ biến ở miền Bắc |
| cậu | gọi người đối diện kiểu trẻ, đi cùng tớ | bạn học, phổ biến ở miền Bắc |
Chào bạn, tôi tên là Mai.
tôi trung tính chứ không thân mật
tôi đặt ra một khoảng cách lịch sự. Hai người bạn thân mà gọi nhau bằng tôi và bạn thì nghe như hai đồng nghiệp viết thư cho nhau. Giữa bạn bè, người Việt tự xưng mình, hoặc dùng cặp tớ và cậu ở miền Bắc, hoặc gọi thẳng tên nhau.
Vì sao từ chỉ quan hệ gia đình lấn át
Vừa đoán được tuổi của người đối diện là tiếng Việt đòi từ chỉ tuổi: anh, chị hay em. Đó là nội dung bài sau. Còn một lối thoát thứ ba mà người mới học hay quên: bỏ hẳn đại từ. Khỏe không? đã là một câu hỏi trọn vẹn.
Bạn tên là gì?
Từ vựng của bài này
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| tôi | tôi | Tôi là người nước ngoài. |
| bạn | bạn | Bạn tên là gì? |
| mình | mình | Mình tên là Linh. |
| tớ | tớ | Tớ không biết. |
| cậu | cậu | Cậu đi với tớ nhé. |
| gọi | gọi | Người Việt gọi nhau theo tuổi. |
| xưng hô | xưng hô | Xưng hô đúng là phép lịch sự. |
| ai | ai | Người kia là ai? |
| người lạ | người lạ | Với người lạ thì dùng tôi. |
Bài tập
Trong ứng dụng, bài học này có 10 bài tập:
- chọn đáp án: 3
- điền vào chỗ trống: 2
- nối cặp: 1
- ghép câu: 1
- dịch câu: 2
- nghe và gõ: 1
Thử bài đầu tiên
Bạn đang nói chuyện với một người lạ ở quầy. Dùng từ nào để tự xưng?
Đáp án, các bài tập còn lại, âm thanh và tiến độ của bạn nằm trong ứng dụng – miễn phí ở A0 và A1.