Anh, chị, em

Ba từ vừa là lời tự xưng vừa là lời gọi

anh là người nam lớn tuổi hơn bạn, chị là người nữ lớn tuổi hơn bạn, em là người ít tuổi hơn, nam hay nữ đều được. Nghĩa gốc của ba từ này là quan hệ ruột thịt trong nhà, vậy mà người Việt dùng chúng với cả người không hề họ hàng: người phục vụ, đồng nghiệp, bác tài xe.

Mỗi từ trong ba từ này làm cả hai việc cùng lúc. Người lớn tuổi hơn tự xưng anh và gọi người kia là em; người ít tuổi hơn tự xưng em và gọi người kia là anh. Một từ, hai vai, và vai nào là do vị trí trong câu quyết định.

Anh tên là gì?

Em tên là Mai.

Quy tắc thành cặp

Đó là quy tắc thành cặp: nếu tôi gọi bạn là anh thì bạn gọi tôi là em. Hai từ luôn đi cùng nhau, và cặp ấy do ai lớn tuổi hơn quyết định. Không bao giờ cả hai cùng là anh, cũng không bao giờ cả hai cùng là em.

Cùng một người vừa là anh vừa là em

Nam 25 tuổi. Với Mai 20 tuổi, Nam là anh. Với Hùng 30 tuổi, Nam là em. Bản thân Nam không đổi: từ xưng hô mô tả khoảng cách giữa hai người chứ không mô tả một con người.

Bạn được phép hỏi

Anh bao nhiêu tuổi? hay Em bao nhiêu tuổi? là những câu hỏi bình thường. Hỏi tuổi ở Việt Nam không bất lịch sự: đó đúng là thông tin mà ngôn ngữ cần trước khi cuộc trò chuyện bắt đầu.