Lingua
Người mất gốc hoàn toàn có thể tự học tiếng Anh tại nhà, và lộ trình đã khá rõ: mấy tuần đầu dành cho phát âm và 300 đến 500 từ thông dụng nhất; sau đó là ngữ pháp nền tảng theo một thứ tự hợp lý; mỗi ngày nghe và đọc tài liệu vừa trình độ; và nói thành tiếng ngay từ tuần đầu, chứ không đợi «khi nào giỏi rồi mới nói». Với 45 đến 60 phút mỗi ngày, người đi làm thường đạt A2 sau sáu đến tám tháng và B1 sau một năm đến một năm rưỡi.
Ý chính
- Thứ tự quan trọng hơn phương pháp: âm, từ thông dụng, ngữ pháp, rồi thật nhiều nội dung nghe đọc hiểu được. Mở đầu bằng bảng mười hai thì là cách nhanh nhất để bỏ cuộc.
- Với người đi làm, mức thực tế là 40 đến 60 phút mỗi ngày chia ba khúc ngắn, cộng một buổi dài vào cuối tuần.
- Nói thành tiếng ngay từ tuần đầu là bắt buộc: khả năng giao tiếp không tự mọc ra từ việc đọc nhiều.
- Tiến bộ được đo bằng các bậc CEFR và bằng việc bạn làm được gì, không phải bằng số bài đã học.
Giai đoạn 1, tuần 1 đến 6: phát âm và 500 từ đầu tiên
Người mất gốc nên bắt đầu từ tai và miệng, không phải từ quy tắc. Với người Việt, hai thứ quyết định việc người khác có hiểu bạn hay không là âm cuối và trọng âm. Tiếng Việt kết thúc âm tiết rất nhẹ và không có cụm phụ âm cuối, nên rice, right và rights dễ thành một, asked hay texts bị cắt cụt. Tiếng Việt cũng đọc mỗi âm tiết đều nhau, trong khi tiếng Anh nhấn mạnh một âm tiết và nuốt các âm tiết còn lại: trong câu thật, to, a, of, and gần như biến mất, nên bạn nghe không ra cả những từ nhìn thì biết. Cách luyện có trong bài luyện phát âm bằng cặp tối thiểu.
Song song là từ vựng. Vài trăm từ thông dụng nhất chiếm một phần rất lớn trong mọi cuộc nói chuyện hằng ngày: đại từ, be, have, do, get, go, make, want, giới từ, số đếm, giờ giấc, đồ ăn, công việc, gia đình. Mục tiêu giai đoạn này là 300 đến 500 từ, mỗi ngày 10 đến 15 từ mới, từ nào cũng nằm trong một câu ngắn và có âm thanh, ôn bằng lặp lại ngắt quãng. Vì sao học theo câu thay vì danh sách được giải thích trong 1000 từ đầu tiên, còn bốn tuần đầu theo từng ngày nằm ở tháng đầu tiên với ngoại ngữ mới.
Giai đoạn 2, tháng 2 đến 8: ngữ pháp theo thứ tự hợp lý
Hãy học ngữ pháp theo thứ tự bạn cần để nói, không theo mục lục sách. Mỗi chủ điểm: một lời giải thích ngắn rồi ngay lập tức mười câu của chính bạn về cuộc sống của bạn.
| Bước | Chủ điểm | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| 1 | to be, đại từ, there is | Nói bạn là ai, ở đâu, có cái gì |
| 2 | Hiện tại đơn với do và does | Nói về công việc, thói quen, sở thích |
| 3 | can, want to, would like | Nhờ, mời, từ chối |
| 4 | Quá khứ đơn và 30 động từ bất quy tắc hay gặp | Kể hôm qua đã làm gì |
| 5 | going to và will | Kế hoạch và lời hứa |
| 6 | Hiện tại tiếp diễn | Việc đang xảy ra lúc này |
| 7 | Hiện tại hoàn thành | Trải nghiệm và kết quả còn liên quan đến hiện tại |
| 8 | So sánh, have to, should, câu điều kiện loại 1 | Khuyên, quy định, lựa chọn |
Đi hết bảng này là bạn ở khoảng A2. Các thì vận hành thế nào và thì nào thật sự cần có trong bài các thì trong tiếng Anh; còn cần bao nhiêu ngữ pháp nói chung thì xem có cần học ngữ pháp không.
Giai đoạn 3, ngay từ tháng đầu: nghe và đọc vừa sức mỗi ngày
Không có thật nhiều nội dung hiểu được thì từ vựng và quy tắc không biến thành ngôn ngữ. Tiêu chí chọn rất đơn giản: một bài vừa sức là bài bạn hiểu gần hết, vài dòng mới gặp một từ lạ. Nếu câu nào cũng phải tra từ điển, bài đó quá khó.
Với người mới, đó là sách đọc phân cấp có ghi rõ trình độ, hội thoại cho người học kèm lời, các trang dạy tiếng Anh của những đài phát thanh truyền hình công, tin tức tiếng Anh tốc độ chậm và podcast cho người học. Mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày, tốt nhất là có văn bản trước mặt. Cách khai thác một bài qua bốn lượt có trong nghe và đọc mỗi ngày.
Luyện nói từ tuần đầu, kể cả khi không có ai
Kỹ năng nói chỉ lên khi được dùng đều đặn. Ngay tuần đầu, hãy đọc to câu của mình, nói theo bản ghi âm chậm hơn nửa giây và mỗi tuần thu âm một đoạn độc thoại hai phút về bản thân, về một ngày của bạn hay về kế hoạch sắp tới. Từ tháng thứ ba, thứ tư, thêm một người thật, dù chỉ mười lăm phút mỗi tuần. Những cách luyện không cần bạn tập có trong luyện nói khi không có bạn tập.
Một tuần thật của người đi làm
| Khi nào | Sáng, 15 phút | Trên xe hoặc giờ nghỉ trưa, 15 phút | Tối, 15 đến 20 phút |
|---|---|---|---|
| Thứ Hai đến thứ Sáu | Ôn từ vựng | Nghe có lời | Một bài học hoặc một chủ điểm ngữ pháp, đọc to câu |
| Thứ Bảy | – | – | Đọc dài hoặc một tập phim phụ đề tiếng Anh, 45 phút |
| Chủ nhật | – | – | Một cuộc trò chuyện hoặc một bản thu âm, ôn cả tuần |
Tổng cộng khoảng năm đến sáu giờ mỗi tuần. Điều quyết định không phải tổng số giờ mà là khung giờ cố định mỗi ngày, như bài đều đặn quan trọng hơn số giờ đã chỉ ra.
Tài liệu miễn phí là đủ nếu bạn chọn mỗi loại một nguồn: sách đọc phân cấp theo trình độ, trang dạy tiếng Anh của các đài công với bản tin ngắn và từ vựng được giải thích, podcast cho người học có lời, phim và video phụ đề tiếng Anh, một cuốn từ điển có phát âm.
Các mốc kiểm tra: trình độ và số giờ
| Trình độ | Bạn làm được gì | Số giờ từ con số 0, tham khảo | Với 5 đến 6 giờ mỗi tuần |
|---|---|---|---|
| A1 | Giới thiệu bản thân, hỏi đáp đơn giản, người nói chậm | 90 đến 100 | khoảng 4 tháng |
| A2 | Tình huống thường ngày bằng câu đơn giản | 180 đến 200 | khoảng 8 tháng |
| B1 | Đi du lịch, kể trải nghiệm và kế hoạch, nắm ý chính | 350 đến 400 | khoảng 15 tháng |
| B2 | Trò chuyện ở tốc độ bình thường, đọc tài liệu công việc | 500 đến 600 | khoảng 2 năm |
Số giờ là mức tham khảo của Cambridge cho giờ học có hướng dẫn, cộng dồn từ con số 0; người tự học có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn, và người mất gốc thường đi qua A1 nhanh hơn người chưa học bao giờ. Những con số này đến từ đâu được giải thích trong học một ngoại ngữ mất bao lâu. Nếu ở một mốc nào đó bạn cần chứng chỉ cho công việc, IELTS, VSTEP và các kỳ thi khác được so sánh trong chứng chỉ ngoại ngữ.
Người Việt hay vấp ở đâu và cách sửa
- Âm cuối. Đây là lỗi phổ biến nhất. Tập nói chậm và cố ý bật âm cuối: five, nice, works, watched. Thu âm lại và nghe riêng phần cuối mỗi từ.
- Trọng âm. Học từ mới cùng âm tiết được nhấn, gõ nhẹ tay lên bàn ở âm đó trong tuần đầu. Đừng gắn thanh điệu tiếng Việt vào từ tiếng Anh.
- Những cặp âm theo giọng vùng miền. Người miền Bắc hay đọc r thành z, có người lẫn l với n hoặc s với x; vì vậy red dễ thành zed, light và night, ship và sip dễ thành một. Biết giọng mình lệch ở đâu thì chỉ cần luyện đúng cặp đó.
- Động từ không đổi hình. Tiếng Việt dùng đã, đang, sẽ và không chia động từ, nên He go, Yesterday I go xuất hiện rất lâu. Mỗi tuần chọn một đuôi để soi: tuần này -s ngôi thứ ba, tuần sau -ed.
- Thói quen học để thi. Nhiều năm làm trắc nghiệm ngữ pháp để thi vào lớp 10 và thi tốt nghiệp để lại kiến thức rời rạc mà không nói được câu nào. Đó chính là «mất gốc». Hãy làm bài kiểm tra trình độ, chấp nhận bắt đầu đúng chỗ, và đo mình bằng câu nói ra được chứ không bằng điểm.
- Ngại nói vì sợ sai. Mục tiêu mấy tháng đầu là người khác hiểu bạn, không phải nói không lỗi.
Làm sao biết mình đang tiến bộ
Cảm giác tiến bộ hầu như luôn đến muộn hơn tiến bộ thật, nên hãy đo thay vì tin vào tâm trạng. Mỗi tháng thu âm hai phút về cùng một chủ đề và nghe cạnh các bản cũ. Mỗi hai tháng đọc lại một bài từng thấy khó. Mỗi ba tháng làm lại bài kiểm tra trình độ. Và giữ một danh sách ngắn các việc theo CEFR: gọi món ở nhà hàng, chỉ đường, kể về cuối tuần, nghe hiểu tin nhắn thoại của bạn bè.
Trong LinguaPair
Khóa tiếng Anh đi từ A0 đến C2: A0 là các chữ cái và âm của chúng trong từ thật, A1 bắt đầu nói ngay từ bài đầu tiên, và cả hai cấp độ này đều miễn phí. Lời giải thích và nghĩa của từ bằng tiếng Việt, chỉ phần tài liệu học là tiếng Anh. Nếu bạn còn chút vốn từ thời đi học, bài kiểm tra trình độ sẽ đặt bạn vào đúng bài. Từ trong bài học, bài đọc và phim đều vào cùng một máy luyện lặp lại ngắt quãng, từ nào cũng có câu ví dụ và âm thanh. Bài đọc được viết cho từng trình độ, có giọng đọc và từng từ sáng lên khi được đọc tới, chạm vào một từ là thấy nghĩa. Và để đi tới B1 thay vì bỏ cuộc ở tháng thứ ba, hãy mời một người cùng học qua đường link: người yêu, bạn thân, con bạn. Hai người thấy chuỗi ngày của nhau và đấu tay đôi bằng từ vựng, còn khi người kia bận thì có thể chơi với bot Robo. Vì sao cách này giữ chân người học có trong bài học ngoại ngữ cùng người yêu.